‘Het zwijgen van Maria Zachea’
Judith Koelemeyer beschrijft in dit boek de Zaanse familie van haar vader. Twaalf broers en zussen vertellen één voor één hun eigen familieverhaal. De kinderen groeien op in het hoveniers- en tuindersbedrijf van hun vader.
Tussen de oudste en de jongste zit maar liefst meer dan een generatie leeftijdsverschil.
Allemaal opgegroeid in hetzelfde gezin, maar iedereen heeft zijn eigen verhaal.
De herinneringen zijn dan ook heel divers. Judith is nieuwsgierig hoe haar vader en zijn broers en zussen terugkijken op hun gezamenlijke jeugd. Wat weten ze eigenlijk van elkaar?
Hoe goed ken jij je familie?
‘Ze lijken uit andere werelden te komen schrijft Judith. In de jaren vijftig en zestig veranderden de tijden razendsnel. Je kon, als je het rijtje afging, bij elke volgende broer of zus de maatschappelijke omwentelingen het gezin zien binnen denderen. De armoe na de oorlog, de loodzware handkar en de aanschaf van de eerste brommer, de komst van rock ’n roll, de invloed van de televisie en het onderwijs, de kinderen die niet meer naar de kerk wilden (en de woedende orthodoxe vader), de eerste Vietnam-teach in, het grote geld en de nieuwe hobby-tuinen, de bevrijding die de pil bracht, de popmuziek, de drugs en de ontdekking van jezelf. Het was er allemaal’.
Op welke manier uit jij je emoties?
Het blijkt dat de broers en zussen elkaar nauwelijks kennen. Iedereen hield zijn zorgen voor zichzelf en zweeg. De oudste dochters die laat trouwden, de ‘professoren’ die in de stad studeerden, de ‘werkers’ die het hoveniersbedrijf van hun vader overnamen, de ‘kleintjes’ die de vrijheid veroverden.
Emoties uiten zoals huilen bijvoorbeeld deed niemand in het openbaar. Zelfs niet toen in 1956 broer Jos overleed. Tijdens een hardloopwedstrijd in militaire dienst zakte hij in elkaar en overleed aan een hartstilstand. Er werd vanaf toen nauwelijks meer over hem gesproken. Iedereen moest het maar zelf op zijn of haar manier verwerken.
Het leven ging door. Moeder Koelemeijer was een nuchtere, hardwerkende vrouw, die over het algemeen vrij zwijgzaam door het leven ging.
Het was al heel wat, zei één van de geïnterviewden, dat iedereen er netjes gekleed bij liep en het eten om zes uur op tafel stond.
Stilstaan of meegaan met de tijd
Vader Koelemeijer kon, in tegenstelling tot zijn vrouw, niet goed meekomen met de veranderende tijd en dat was nog zwak uitgedrukt. De kinderen moesten vooral ook naar de (katholieke) kerk blijven gaan. Hij vond een deel van zijn kroost nogal communistisch, hun levenswijze te losbandig. Zijn dwarse gedrag kwam vaker voor naarmate de jongste kinderen ouder werden. Hij voelde steeds meer dat hij de grip op met name ‘de kleintjes’ verloor.
Moeder Koelemeyer schipperde steeds tussen haar man en kinderen. Met beide partijen wilde ze geen ruzie. ‘Laat ze toch gaan’, zei ze regelmatig tegen haar man en deed er daarna het zwijgen toe.
Hoe is de communicatie in jouw familie?
Ik zie het zwijgen in dit boek als centraal thema . Er werd nooit écht ergens over gesproken, praten over gevoelens was er niet bij. Moeder Koelemeijer wilde de rust bewaren en vader Koelemeyer duldde geen tegenspraak. Het was een druk gezin, veel kinderen en een eigen bedrijf. Iedereen ging zijn eigen gangetje.
Maria Zachea krijgt vier jaar na de dood van haar man haar eerste beroerte. Iedereen denkt dat ze niet lang meer te leven heeft. Eenmaal thuis gekomen werd er besloten om overdag de verzorging aan professionals over te laten en ’s avonds en ’s nachts gingen de kinderen per toerbeurt bij hun moeder in huis slapen.
Communiceren over hun moeder werd, zo goed en zo kwaad als dat ging, via een dagboek gedaan. Sommige noteerden praktisch niets en anderen wat meer, maar dan voornamelijk over praktische zaken. Dit ging ruim acht jaar zo door. Wat het met de kinderen deed om zo lang hun oude, zieke moeder te verzorgen kwam nauwelijks ter sprake. Ze deden het, punt uit.
Aan ieder lijden komt een einde
Het was duidelijk dat niet iedereen het even fijn vond om voor haar te zorgen, maar ze spraken zich niet uit omdat ze ook niet wilden dat ze naar een verzorgingshuis moest.
Het is nooit duidelijk geworden waarom Maria Zachea niet meer sprak. Het was duidelijk dat ze wel kon praten, maar ze deed het niet. Er wordt gedacht dat het mogelijk een protest was tegen het leven dat ze na haar beroerte moest leiden, maar dit is allesbehalve zeker.
Uiteindelijk waren ze het erover eens dat het leven van hun moeder steeds ondraaglijker werd en besloten ze samen dat er een einde aan mocht komen door middel van euthanasie.
Het verhaal wordt heel mooi en duidelijk beschreven. Het riep ontroering bij mij op, herkenning en blijvende fascinatie voor de dynamiek binnen families.
Ik kom zelf ook uit een groot gezin, had ouders met een eigen bedrijf, er werd veel meer gedaan dan gepraat en er was en is best een aardig verschil in leefstijl tussen de ouderen en de jongeren.
Een boek met een gouden randje
Ik heb mezelf nogal verrast door het boek met een lange onderbreking twee keer te lezen, iets wat bij mij vrijwel nooit voorkomt.
Ook ben ik tussendoor, met betrekking tot dit onderwerp, naar een lezing van Judith Koelemeyer geweest.
Ik vond het heel waardevol om mee te maken dat ik in de pauze heel snel in een diepgaand gesprek met onbekenden raakte. Er werd heel open over privézaken gepraat. Dit kon omdat het zo’n universeel onderwerp is. Iedereen heeft een familiegeschiedenis.
Het feit dat het boek al in 2001 is verschenen is geen enkel probleem. Het thema is en blijft actueel.
Zeer lezenswaardig voor iedereen die geïnteresseerd is in familieverhalen!
Meer lezen? Lees dan mijn blogs https://margarethbeerepoot.nl/een-duik-in-je-familiegeschiedenis/ en https://margarethbeerepoot.nl/familiegeheimen/